وبلاگ آموزشی فوریتهای پزشکی

سرطان سینه چیست؟

سرطان سینه، رشد مهار نشده‌ی سلولهای غیر طبیعی است كه در نواحی مختلف سینه ایجاد می شود. این اتفاق ممكن است در بافتهای مختلف مانند مجاری‌ای كه شیر را انتقال می‌دهند، در بافت تولید كننده‌ی شیر و در بافت غیر غددی رخ دهد.  

سرطان سینه پس از سرطان پوست دومین سرطان شایع در زنان است. اما سرطان پستان تنها مختص زنان نبوده بلکه مردان نيز در خطر ابتلا به آن هستند.

 هر ساله تعداد زیادی از مبتلایان به سرطان سینه تشخیص داده می‌شوند و تعدادی نیز جان خود را از دست می‌دهند. خطر ابتلا به سرطان سینه با افزایش سن بیشتر می شود.  

در حدود سه چهارم از موارد بیماری در زنان بالای 50 سال ایجاد می شود. در زمان حاضر به طور متوسط سن ابتلا به این بیماری در ایران بین 45 تا 55 سال است در حالی كه این سن در كشورهای غربی بین 50 تا 60 سال است.
بیماری سرطان پستان مانند سایر بیماری‌های سرطان 4 مرحله اول تا چهارم دارد،مرحله اول آن كاملا قابل علاج قطعی است،مرحله دوم و سوم،مرحله كلینیكی است كه بیمار باید تحت درمان‌های خاص و عمدتا جراحی و شیمی‌درمانی قرار گیرد؛اما مرحله چهارم زمانی است كه بیماری خیلی پیشرفت كرده است و كار زیادی برای آن نمی‌توان انجام داد.

 در سرطان سینه،مبتلایان شانس بالایی برای زنده ماندن داشته و پس از درمان،احتمال بازگشت و عود مجدد بیماری وجود دارد.بنابراین بیماران مبتلا به سرطان سینه باید تحت نظر پزشك معالج قرار بگیرند.

احتمال پیشگیری از 40 درصد انواع سرطان‌ها وجود دارد.سرطان سینه نیز یكی از انواع سرطانی است كه به راحتی می‌توان با تشخیص زود رس از آن پیشگیری كرد و تنها شرط آن،هوشیار بودن مردم جامعه بخصوص زنان است.

سابقه فامیلی احتمال ابتلا به سرطان سینه را 5 برابر افزایش می‌دهد.از این رو پیشگیری از این سرطان بسیار حائز اهمیت است تا این بیماری در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود.

علل :

در این بیماری، تکثیر بدخیم سلول های اپیتلیالی پوشانندة مجاری یا لبولهای پستان رخ می دهد. مانند تمام بدخیمی های اپیتلیالی، میزان بروز سرطان پستان نیز با افزایش سن تدریجاً بالا رفته، ولی از سن قطع قاعدگی شیب این منحنی کاهش می یابد. سن شروع قاعدگی، اولین بارداری و نیز یائسگی، سه تاریخ مهم تأثیر گذار بر وقوع کنسر پستان در زنان هستند. بدین ترتیب که سن پایین تر شروع قاعدگی، سن بالاتر اولین بارداری و همچنین سن بالاتر بروز یائسگی، ریسک ابتلا را افزایش می دهند که این موارد نشانگر وابستگی این سرطان به هورمون های جنسی است.  زنانی که سن شروع قاعدگی آنها ۱۶ سالگی بوده است، حدود ۶۰-۵۰% افرادیکه در سن ۱۲ سالگی قاعده شده اند بـه سرطان پستان مبتلا میشوند.

به همین ترتیب، این ریسک در زنانی که سن قطع قاعدگی آنان ۱۰ سال زودتر از متوسط سن طبیعی آن ( ۵۲ سالگی ) است، به ۳۵% سایرین می رسد یا در زنانی که به واسطة عمل جراحی برداشتن تخمدان ها دچار قطع قاعدگی زودرس شده اند، ریسک سرطان پستان یک سوم مواردی است که منوپاز طبیعی در آنان، در سن ۵۰ سالگی یا بیشتر رخ می دهد. همچنین افرادی که اولین بارداری خود را در سن زیر ۲۰ تجربه کرده اند، نسبت به زنان نولی پار، ۴۰-۳۰% کمتر ریسک ابتلا به سرطان پستان دارند. علت این امر، قرارگیری مداوم در معرض استروژن داخلی در غیاب غلظت کافی پروژسترون است. بنابراین، طول دورة قاعدگی و به ویژه آن بخش از این دوره که پیش از اولین بارداری طی می شود، از عوامل مؤثر بر ایجاد سرطان پستان هستند. این فاکتور می تواند مسؤول ۸۰-۷۰% علت تفاوت در میزان وقوع سرطان پستان بین ملیت های مختلف باشد. برای مثال، مبتلایان به  سرطان پستان در ایران نسبت به این بیماران در کشورهای غربی الگوهای متفاوتی دارند. میانگین سنی این بیماران در کشور ما کمتر از سایرین گزارش شده است. براساس مطالعات متعدد، وجود سابقة خانوادگی سرطان پستان و وضعیت ازدواج فرد، دو عامل مهم تأثیر گذار در بیماران ایرانی بوده اند. سهم بیشتر مبتلایان جوان در ایران می تواند تا حد زیادی به دلیل ساختار جوان جمعیت کشور ما توجیه شود. همچنین دو عامل قاعدگی در سن بالاتر و اولین بارداری در سن پایین تر، عوامل حفاظتی مهم در برابر ابتلا در سنین بالاتر هستند. بنابراین در حضور این دو فاکتور، شیوع این سرطان به سمت سنین پایین تر گرایش می یابد. در این بین بخصوص زمان اولین حاملگی فول ترم، مهمترین عامل حفاظت کننده است. براساس نتایج تحقیقات، زایمان نکردن ریسک سرطان پستان را در سن پایین تر کاهش داده و بالعکس موجب افزایش ریسک آن در سنین بالاتر می شود. تفاوتهای جغرافیایی موجود در میزان بروز و مرگ و میر ناشی از سرطان پستان نشان داده اند که ریسک فاکتورهای این بیماری در نواحی مختلف متفاوت بوده و برای ابتلا بـه سرطان پستان، عمـدتاً فاکتورهای محیطی نسبت به فاکتورهای ژنتیکی قوی تر عمل می کنند.
 

سایر علل :

- عوامل وراثتی:

نقش فاکتورهای ارثی و ژنتیکی به عنوان عوامل مستعد کننده در ابتلا به سرطان پستان تأیید شده است. یک سوم از کل مبتلایان، دارای سابقة مثبت وقوع کنسر پستان در یک نفر یا تعداد بیشتری از وابستگان درجة اول یا دوم خود هستند. در افرادی که خواهر یا مادر مبتلا به کنسر پستان داشته اند، ریسک ابتلا ۴ برابر است. اما این بدین معنی نیست که در صورت سابقة ابتلای مادر یا خویشاوند درجة یک، شما هم حتماً مبتلا خواهید شد. سرطان پستان ناشی از ژن های دخیل در این بیماری و فاکتورهای وراثتی، معمولاً در سنین پایین ( زیر ۴۰ سالگی )، در چند نفر از خویشاوندان بیمار و در یک یا هر دو پستان ( البته نه به طور همزمان ) مشاهده  می شود. ژن های مختلف شناسایی شده می توانند خصوصیات بافت شناسی و شدت تهاجم تومور را تعیین کنند.

- رژیم غذایی :

مصرف مواد غذایی پر چرب و سرخ کرده، احتـمال بـروز سرطان پستان را تا دو برابر افزایش می دهد. کیفیت و کمیت چربی رژیم غذایی، هر دو بر ایجاد این بیماری مؤثرند. همچنین بین مصرف متوسط الکل با بروز این بیماری رابطه دیده شده که مکانیسم آن هنوز ناشناخته است.

- مصرف هورمون:

تعیین نقش بالقوة هورمون ها در ابتلا به کنسر پستان از اهمیت بسیاری برخوردار است، چرا که میلیون ها نفر از زنان، مرتباً در حال مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی و یا دریافت درمان های جایگزینی هورمونی در دوران یائسگی هستند. این عقیده وجود دارد که مصرف OCP ( قرص ضد بارداری خوراکی ) حتی به صورت طولانی مدت، تأثیری در افزایش میزان بروز سرطان پستان ندارد. ولی مطالعاتی نیز به نفع آنست که مصرف طولانی مدت قرص های ترکیبی در افرادی که سن خیلی پایین داشته و  یا بارداری را پشت سر نگذاشته اند، می تواند در بـروز سرطان مـؤثـر باشد. اما پیشنهاد می کنند کـه نقش ایـن عوامل در ایجاد سرطان پستان حتی درصورت مثبت بودن، بسیار اندک خواهد بـود. ( بالعکس، داروهای ضـد بارداری خوراکی نقـش محافظتی در برابر تومورهای اپیتلیومی تخمدان و سرطان اندومتر رحم دارند. ) بررسی های سازمان بهداشت جهانی نشان می دهد که استفاده از داروی ضد بارداری تزریقی ( DMPA ) تأثیری در افزایش ریسک سرطان پستان ندارد. هنوز مشخص نشده است که درمان جایگزینی هورمونی ( HRT )، در صورت وجود سوابق خانوادگی از سرطان پستان یا یافته های مثبت در بیوپسی قبلی، میزان خطر سرطان پستان را تغییر می دهد یا خیر. بعضی پژوهشگران، مصرف استروژن در سنین قبل و بعد از یائسگی را که به منظور جبران کمبود هورمونی صورت می گیرد، با افزایش مختصر در ریسک سرطان پستان همراه می دانند. به ویژه اگر سابقه ای از بیماریهای خوش خیم پستان وجود داشته باشد. ولی  در صورت مصرف استروژن به همراه پروژسترون، اطلاعات کافی از مقدار این تأثیر موجود نیست. در مجموع پیشنهاد شده که به طور متوسط زنان از HRT سود می برند.

- چاقی:

بنابر اکثر اطلاعات موجود، وزن بالا با بروز سرطان پستان ارتباط دارد. میزان ریسک در زنان چاق ۲-۵/۱ برابر سایرین است که این ریسک مربوط به به دوران یائسگی می باشد.

 - سابقة سرطان اولیه:

 در زنانی که سابقة مثبت قبلی از بروز سرطان پستان دارند، ریسک ابتلای پستان سمت مقابل ۴-۳ برابر است. همچنین با وجود سابقة قبلی از کارسینوم تخمدان یا رحم، احتمال بروز سرطان در پستان ۴/۱-۳/۱ برابر افزایش می یابد.

- پرتوتابی:

در زنان جوانی که در معرض تابش اشعه به قفسة سینه قرار گرفته اند ( جهت فلوئوروسکوپی متعدد یا مقاصد درمانی )، ریسک بالاتری از ابتلا به این بیماری گزارش شده است. ولی در سنین بالای ۳۰ سال، این میزان به کمترین مقدار خود می رسد. ریسک حاصله از پرتوتابی های متعدد با دوز پایین، با  مورد مشابهی که یک نوبت پرتو تابی با دوز بالا انجام می گیرد، یکسان است. کمتر از از ۱% موارد کنسر پستان از پروسه های تشخیصی رادیولوژیـک ناشی می شود. احتمال دارد کـه رادیوتراپی بـرای درمان سرطان پسـتان نـیز خـطر درگیری طـرف مقـابل را افزایش دهد. بـه دنبال پرتوتابی جهـت درمان سرطان دهانة رحـم خطر ابتلا به سرطان پستان کاهش می یابد. علت این امر، کاستن از میزان استروژن است.

- سایر عوامل:

در گذشته، شیردهی طولانی مدت (بیش از ۳۶ ماه) جزء عوامل حفاظتی محسوب می شد که این نظریه در حال حاضر چندان معتبر نیست. فعالیت فیزیکی نیز به عنوان یک فاکتور مؤثر برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری در دست بررسی است.

علتها را میتوان به صورت زیر خلاصه کرد:

به جز سن سایر عوامل خطر شامل این موارد هستند:

* سابقه‌ی فامیلی سرطان سینه

* سابقه‌ی قبلی ابتلا به سرطان سینه و یا برخی موارد غیر طبیعی دیگر در بافت سینه

* افزایش مواجهه زنان با هورمون استروژن كه در شرایط زیر رخ می دهد:

* بروز اولین دوره‌ی قاعدگی قبل از 13 سالگی

* یائسگی بعد از 51 سالگی

* استفاده از درمان جایگزینی هورمون با استروژن

* افرادی كه در طول زندگی باردار نشده‌اند و یا اولین بارداری آنها بعد از 30 سالگی بوده است.

* اضافه وزن و چاقی خصوصاً بعد از یائسگی

* مصرف الكل

* زندگی بی تحرك و فعالیت بدنی كم

اگرچه این بیماری در زنان بسیار شایع‌تر است اما در مردان نیز روی می‌دهد.

 روش برخورد با توده ها و تشخیص:

شایعترین محل تومور ربع فوقانی خارجی است که بافت بیشتری دارد.طوری که 45% موارد در این محل دیده مد شود و بقیه قسمت ها به ترتیب قسمت میانی25%،فوقانی داخلی 15%،تحتانی خارجی 10%،و تحتانی داخلی 5% می باشد.
اغلب موارد توده توسط خود مریض تشخیص داده می شود و گاه در معاینه روتین پزشک.معاینه فیزیکی به تنهایی در تشخیص بیشتر توموذهای پستان غیردقیق است.معاینه فیزیکی در پستان های چاق زنان مسن راحت تر از زنان جوان است.یک ناحیه ی ضخیم شدگی بین ندولاریته نرمال،ممکن است تنها کلید تشخیص باشد.
تغییرات پوستی،معمولا دیر خود را نشان میدهند.(فرورفتگی و زخم پوست و برگشت نوک پستان و ...)یک توده غالب در هر زنی باید به چشم کارسینوم با آن برخورد شود. 30-40 در صدتوده هاییی که از لحاظ بالینی تصور می شود بد خیم اند در بررسی بافتی خوش خیم بوده اند بر عکس 20-15 درصد توده هایی که بطور بالینی تصور می شود خوش خیم اند در بیوپسی بافتی بدخیم بوده اند.لرا قضاوت بالینی در تشخیص قطعی کارسینوم،کافی نیست.

  علائم:

علائم سرطان سینه شامل این موارد هستند:

* وجود توده و یا افزایش ضخامت در سینه و یا ناحیه‌ی زیر بغل

* ترشح شفاف یا خونی از سینه

* پوسته‌ریزی در نوك سینه 

*  فرو رفتن نوك سینه به داخل 

* قرمزی و یا تورم سینه

* فرو رفتگی پوست سینه كه در آن پوست، حالتی شبیه به پوست پرتقال پیدا می كند. 

* وقوع تغییر شكل سینه كه موجب متفاوت شدن آن با سینه‌ی دیگر شود.  

* زخم در پوست سینه كه بهبود پیدا نكند. 

تشخیص:

روش‌هاي تشخيص زودرس سرطان پستان شامل خود آزمايي ماهانه پستان در منزل، معاينه منظم توسط متخصص جراحي پستان و ماموگرافي است. بهترین زمان برای معاینه بعد از دوران قاعدگی است؛ زیرا در آن زمان دردناکی سینه که مربوط به هورمون ها است وجود ندارد.

خودیاری : معاینه پستان Breast self-Examination

معاینه مرتب پستان کمک می نماید تا شما با احساس و ظاهر طبیعی پستان خود آشنا شوید تا در صورت وجود تغییر متوجه آن گردید . بهترین درمان معاینه پستان درست پس از خانمه پریود است . در صورت لمس یک توده جدید ، تغییرات طولانی مدت در توده ، تغییر شکل نوک پستان یا تغییرات در پوست پستان ، بایستی با پزشک خود مشورت نمایید . در بسیاری موارد توده های پستان بی ضررند ، اما گاهی موجب سرطان پستان می شوند .

نواحی مورد معاینه

{  در آینه ظاهر پستان خود را مشاهده نمایید . نگاه دقیقی از نظر فرو رفتگی پوست و هر تغییر در نوک پستان یا اندازه و شکل پستانهای خود بنمایید.

{  یک دست را پشت سر خود در حالت دراز کشیده بگذارید و به آهستگی ولی محکم پستان را با حرکات چرخشی فشار دهید . تمام اطراف پستان ، زیر بغل و نوک پستان را لمس نمایید .

{   به آهستگی به نوک پستان با انگشتان فشار دهید .

{   پستان و نواحی بالا و زیر بغل را لمس کنید .

قبل از شروع معاینه در مقابل آیینه ای بیاستید و با هر دو دست بالای سر به شکل پستان ها نگاه کنید. پستانی که دچار غده شده باشد معمولا اندکی تغییرات ظاهری هم در آن رخ می دهد . البته نه همیشه و گاهی نه به موقع. اما این نیز شیوه ای برای شناسایی تغییرات در سینه ها است.زیر دوش بایستید و یک دست را بالا برده پشت سر قرار دهید . دست دیگر را کمی صابون زده و به دایره وار و با کمی فشار روی سینه حرکت دهید . از تکمه پستان شروع کنید و دایره را بزرگتر کنید تا تمام سینه را کاملا تحت معاینه قرار دهید.
در این لمس پستان به دنبال نقاط سخت و سفت ( گلوله شده ) در پستان ها می گردیم. پستان سالم معمولا هیچ گلوله سخت و سفتی ندارد. در این عمل باید سعی کنید که دست کمی فشار داشته باشد. اما یادتان نرود که حد فشار برای حس کردن است و نباید دردناک شودبعد از اینکه پستان را با حرکات دایره وار معاینه کردید دست را به سمت زیر بغل بسرانید و زیر بغل ها را هم به همین ترتیب آزمایش کنید. قسمت های لنفاوی زیر بغل ها باید خوب معاینه شوند ، بیشترین غده ها در این قسمت های لنفاوی یافت می شوند . همچنان که غده های شیر در سینه ها می توانند به غده های سرطان زا تبدیل شوند.
بعد از اینکه یک سمت را معاینه کردید همین کار را با سمت دیگر انجام دهید.
به یاد داشته باشید که تمام غده های سفتی که ممکن است در سینه ها یافت شود سرطانی نیستند. بسیاری از آنها غده هایی هستند که از به هم
پیوستگی لنف ها و یا چربی های سینه و یا متراکم شدن قسمت هایی از پستان به وجود می آید . اما مسلم است که هر غده ای که پیدا می کنید باید به دقت آزمایش شود و خوش خیم یا بدخیم بودن آن روشن شود.

پزشك شما در باره‌ی عواملی كه خطر بروز سرطان سینه را افزایش می دهد سوال می كند.  مخصوصاً اگر سابقه‌ی فامیلی بیماری وجود داشته‌باشد. سوالاتی نظیر:

 احساس توده یا افزایش ضخامت در سینه، تو رفتگی نوك سینه و یا ترشح از نوك سینه، تورم و یا تغییر در شكل ظاهری سینه،  قرمزی یا فرو رفتگی پوست سینه و بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل. 

اگر در معاینات توده‌ای یافت شود و یا در عكسهای رادیولوژی بافت غیر طبیعی وجود داشته‌باشد پزشك شما ارزیابی بیشتر را برای بررسی سرطان سینه احتمالی توصیه خواهد كرد. 

 در برخی موارد قدم بعدی بررسی سونوگرافی است تا قوام توده را مشخص كند.  سونوگرافی نشان می‌دهد كه توده یك بافت توپر و سفت است و یا اینكه یك كیست پر از مایع و غیر سرطانی است. 

 اگر توده سفت باشد پزشك نمونه‌برداری را توصیه می كند. این به این معنی است كه بافت غیر طبیعی برای بررسی آزمایشگاهی فرستاده می‌شود. 

 ممكن است بدون انجام سونوگرافی نمونه برداری انجام شود. ممكن است از توده نمونه‌برداری شود و یا كل توده برای بررسی آزمایشگاهی فرستاده شود. نمونه‌برداری وجود سرطان سینه را اثبات می‌كند.  

دوره‌ی بیماری:

سرطان سینه تا زمانی كه درمان نشود رشد می‌كند و منتشر می‌شود.

پیشگیری:

اگرچه این اقدامات مصون ماندن ازسرطان سینه را تضمین نمی‌كنند اما به پیشگیری از آن كمك می‌كنند. 

* سیگار نكشید 

* وزن خود را در حد طبیعی و مناسب حفظ كنید 

* مرتب ورزش كنید. 

* مصرف الكل را محدود كنید.  

* رژیم غذایی سالمی داشته باشید كه حاوی مقادیر زیادی از سبزیجاتی مانند كلم بروكلی،  كلم و گل كلم باشد. 

* در حال حاضر توصیه سازمانهای تحقیقاتی- بهداشتی بیانگر تشویق افراد به انجام معاینه فردی و یا عدم انجام آن نیست.  اما اگر سن شما زیر 40 سال است هر سه سال یك بار و در صورتی كه بالای 40 سال دارید هر ساله باید توسط پزشك معاینه شوید.  

* بررسی رادیوگرافی سینه یا ماموگرافی را به صورت مرتب انجام دهید.  

ماموگرام می‌تواند سرطان سینه را 5-2 سال پیش از اینكه تبدیل به یك توده‌ی قابل لمس شود نشان دهد. اگرچه بر سر تناوب انجام ماموگرافی‌ها اختلاف نظر وجود دارد، اما بسیاری از متخصصان همچنان توصیه می‌كنند كه زنان بالای 40 سال سالیانه یك ماموگرافی انجام دهند.   

محققان اختلال در برخی ژنها را در بروز سرطان سینه‌ی ارثی موثر می‌دانند و زنانی كه سابقه‌ی فامیلی بروز بیماری را دارند باید مشاوره‌ی ژنتیكی داشته‌باشند. 

درمان:

درمان سرطان سینه به عوامل مختلفی بستگی دارد. ممكن است درمان جراحی به صورت برداشتن جزئی تا كامل سینه انجام شود و درمانهای مكمل مانند درمان دارویی، درمان هورمونی، شیمی درمانی و رادیوتراپی انجام گیرند.  

9 راهکار ساده براي جلوگيري از سرطان سينه

کشف و معالجه سرطان پستان در مراحل اوليه احتمال بهبودي و درمان بيمار را افزايش مي‌دهد. از اين رو با رعايت نکاتي ساده و مفيد مي توان از بروز سرطان پستان جلوگيري کرد.

1- وزن خود را متعادل کنيد. زناني که از سن 18 سالگي به بعد، دچار اضافه وزني بيشتر از 9 کيلوگرم بوده اند، احتمال ابتلا به سرطان سينه در زمان يائسگي در آنها بيشتر است.

2- مقدار زيادي ميوه و سبزي مصرف کنيد. سبزيجات شامل: هويج، گوجه فرنگي، سبزيجات برگ سبز مانند اسفناج و انواع کلم (کلم بروکلي ،کلم قرمز،کلم قمري، گل کلم، کلم پيچ). ميوه ها شامل: مرکبات ، انواع توت، توت فرنگي و گيلاس.

نکته قابل توجه اين است که سبزيجات را يا خام مصرف کنيد و يا بخارپز کنيد.

3- مرتب ورزش کنيد. روزانه 30 دقيقه و يا بيشتر ورزش انجام دهيد.

4- چربي غذاها را از نوع خوب انتخاب کنيد. چربي‌هاي خوب شامل چربي هاي غير اشباع امگا 3 و امگا 6 است. چربي‌هاي اشباع و جامد مثل چربي ها و روغن هاي حيواني و روغن نباتي جامد مضر هستند. امگا 6 در روغن هايي از قبيل ذرت و آفتاب گردان يافت مي شود.

امگا 3 در روغن‌هايي نظير روغن ماهي سالمون، روغن ماهي قزل آلا و روغن ماهي ساردين يافت مي شود. چربي‌هاي غير اشباع در روغن هاي گياهي نظير: کانولا، زيتون، آجيل و دانه هاي روغني يافت مي شود.

5- کربوهيدرات مناسب و خوب را مصرف کنيد. نان ها و غلات سبوس دار، لوبيا و باقلا را مصرف کنيد.

6- غذاهايي که با سويا درست شده اند را مصرف کنيد. فراورده هاي سويا مانند آجيل سويا، شير سويا و سويا سس، توفو و خود سويا در کاهش سرطان سينه کمک مي کنند.

7- به طور مرتب و روزانه مکمل دريافت کنيد.

8- ويتامين C و E و سلنيوم را هر روز مصرف کنيد. اين مواد مغذي، خاصيت آنتي اکسيداني قوي دارند و خطر ابتلا به سرطان را کاهش مي دهند.

9- روحيه خود را بالا ببريد. نگاه مثبت به زندگي داشته باشيد. با دوستان و خانواده باشيد. خواب کافي داشته باشيد (8-7 ساعت خواب در شب). استرس را از خود دور کنيد. چاقي مادر همه دردهاست. وزن مطلوب داشتن و ورزش کردن باعث دوري تمام دردها و رنج ها مي شود

چند سوال و جواب تخصصی:

1-چه انواعی از درمانهای اوليه برای سرطان پستان بکاربرده می شوند ؟

درمان اوليه سرطان سينه شامل برداشتن توده ( lumpectomy )  ِ پرتو درمانی و برداشتن سينه (modified radical mastectomy )می باشد . توده برداری ( lumpectomy ) عبارتست از برداشتن توده سرطانی پستان و مقادير کمی از بافتهای اطراف آن . معمولا اکثر گره های لنفاوی زير بغل نيز برداشته می شوند .متعاقب توده برداری  ِ پرتو درمانی سينه انجام می شود . سينه برداری ( modified radical mastectomy ) شامل برداشتن کل پستان ِ اکثر گره های لنفاوی زير بغل و اغلب پوشش روی عضلات قفسه سينه می باشد  ِ پزشکان در حال ارزيابی یک روش جديد تکه برداری بنام sentinel lymph node biopsy  که در آن فقط يکی از گره های لنفی برداشته شده و از نظر وجود سلولهای انتشار يافته سرطان پستان مورد بررسی قرار می گيرند .  پژوهشهای بالينی حاکی از اهميت روز افزون اين روش در درمان سرطان پستان است .

2- چه انواعی از درمانهای کمکی برای سرطان پستان بکار برده می شوند ؟

از آنجائيکه هدف اصلی از درمان کمکی نابود کردن سلولهای سرطانی منتشر شده است  ِ درمان معمولا فرا گير است ( systemic )يعنی استفاده از داروهايی که از طريق جريان خون  در تمام بدن سير کرده و به سلولهای سرطانی در هر نقطه از بدن می رسد و آنها را تحت تاثير قرار ميد هد . درمان کمکی سرطان پستان شامل شيمی درمانی يا هورمون درمانی ( هر کدام به تنهايی و يا ترکيبی از هر دو ) می باشد .

* شيمی درمانی کمکی  : استفاده از داروهايی است که سلولهای سرطانی را می کشند . تحقيقات نشان داده است که استفاده از شيمی درمانی کمکی در مراحل اوليه سرطان پستان به پيشگيری از عود سرطان اوليه کمک می کند  ِ شيمی درمانی کمکی معمولا ترکيبی از چندين داروی ضد سرطان است که مشخص شده از بکار گيری تنها يک داروی ضد سرطان موثرتر است .

* هورمون درمانی کمکی : اين روش سلولهای سرطانی را از هورمون استروژن که برخی سلولهای سرطانی پستان برای رشد به آن نياز دارند محروم می کند . در اکثر موارد هورمون درمانی کمکی با استفاده از داروی تاموکسی فن ( Tamoxifen ) انجام می شود  ِ مطالعات نشان داده است  ِ هنگاميکه تاموکسی فن بعنوان داروی کمکی در مراحل اوليه سرطان پستان تجويز می شود  ِ به پيشگيری از عود سرطان اوليه و همچنين پيشگيری از ايجاد سرطانهای جديد در سينه ديگر کمک شايانی می کند .

تخمدانها  ِ منبع اصلی توليد استروژن در زمان باروری ( قبل از يائسگی ) می باشند . برای خانمهای مبتلا به سرطان پستان که هنوز يائسه نشده اند از تاموکسی فن برای محروم کردن سلولهای سرطانی از استروژن استفاده می کنند . مطالعه روی داروهايی که توليد استروژن توسط تخمدانها را مهار می کنند ادامه دارد . بطور جايگزين می توان از جراحی برای برداشتن تخمدانها استفاده نمود .

 اگرچه اين بخش بيشتر به درمان کمکی فراگير ((systemic)) می پردازد اما گاهی پرتو درمانی موضعی نيز بعنوان درمان کمکی  مورد استفاده قرار می گيرد.پرتو درمانی هنگامی بعنوان درمان تکميلی بحساب می آيد که قبل يا بعد از سينه برداری (mastectomy ) انجام شود . هدف از اين اقدام از بين بردن سلولهای سرطانی پستان است که به بافتهای مجاور نظير ديواره قفسه سينه يا گره های لنفی انتشار يافته اند . هنگامی پرتودرمانی  ِ درمان اصلی و نه کمکی محسوب می شود که متعاقب عمل جراحی breast sparing انجام شود .

3- چه عواملی روی پيش آگهی بيمار مبتلا به سرطان پستان موثر هستند و اين عوامل چه نقشی در درمان کمکی دارند ؟

عوامل موثر در  پيش آگهی  ِ شاخصهايي از توده های پستان هستند که به پيش بينی پزشک در احتمال بهبودی بيماری کمک می کند پزشکان هنگاميکه مشغول تصميم گيری در مورد بيمارانی هستند که ممکن است از درمان کمکی نفع ببرند  ِ اين عوامل را در نظر می گيرند . برخی از اين عوامل که معمولا در طرح ريزی شيوه درمان سرطان پستان مورد استفاده قرار می گيرند  ِ عبارتند از :

* اندازه توده  : بين اندازه توده و نتيجه نهايی بيماری ارتباط خيلی نزديک وجود دارد . عموما بيماران دارای توده های کوچک ( قطر 2سانتی متر يا کمتر ) پيش آگهی بهتری نسبت به بيماران با توده های بزرگتر دارند ( خصوصا قطر بيش از 5 سانتی متر )

* درگيری گره لنفاوی : گره های لنفی زير بغل محل شايع انتشار سلولهای سرطان پستان می باشند . پزشکان معمولا تعدادی از اين گره های لنفاوی را برمی دارند تا ببينند آیا آنها حاوی سلولهای سرطانی هستند ؟ اگر سرطان در آنها يافت شد اصطلاحا گفته می شود گره های لنفی (( مثبت ))  هستند   و اگر پاک بودند به آنها گره های لنفی منفی می گويند  ِ اگر سرطان پستان از نوع گره لنفی مثبت باشد  ِ احتمال عود در آن از سرطان پستان نوع گره لنفی منفی بيشتر است زيرا اگر سلولهای سرطانی به گره های لنفاوی انتشار پيدا کرده اند  ِ احتمال اينکه به نقاط ديگر بدن پخش شده باشند وجود دارد .

وضعيت گيرنده هورمونی : سلولهای پستان حاوی گيرنده های استروژن و پروژسترون ( هورمونهای زنانه ) هستند  ِ اين گيرنده ها به بافت پستان اجازه می دهند تا در برابر تغييرات سطح هورمون رشد يافته و يا تغيير پيدا کنند تحقيقات نشان داده است که تقريبا ٣/٢ تمام موارد سرطان پستان حاوی مقادير قابل توجهی گيرنده های استروژن هستند بهمين دليل اين توده ها را اصطلاحا گيرنده استروژن مثبت می نامند ( ⁺  estrogen receptor positive = ER) حدود 40 تا 50 درصد تمام موارد سرطان پستان دارای گيرنده های پروژسترون ميباشند و به همين دليل به آنها " گيرنده پروژسترون مثبت می گويند + ‍‍Progestrone reseptor Positiv =PR   توده های ⁺ ER رشد تهاجمی کمتری نسبت به توده های ^- ER دارند . نتيجه اینکه پيش آگهی بيماران ⁺ ER بهتر از ^- ER می باشد .

* درجه بندی بافت شناسی : اين واژه اشاره به اين مطلب دارد که سلولهای سرطانی در زير ميکروسکوپ تا چه اندازه شبيه سلولهای طبيعی پستان هستند سرطانهايی که حاوی سلولهای بسيار شبيه به سلول و ساختار طبيعی پستان هستند  اصطلاحا خوب تمايز يافته ( well -differeniated ) ناميده می شوند . درمقابل سرطانهايی که سلولهای آن شباهت کمی به سلول و ساختار طبيعی پستان دارد " تمايز نيافته " ( poorly differentiated  ) ناميده می شوند . و بالاخره سرطانهايی که حالتی بينابين دو مورد قبلی دارند  ِ  " کمی تمايز يافته " ( moderately differentiated ) ناميده می شوند . در اکثر موارد سرطان تهاجمی پستان  ِ بيماران مبتلا به انواع خوب تمايز يافته پيش آگهی بهتری دارند .

* ظرفيت تزايد سلولی سرطان : اين مطلب اشاره به ظرفيت تقسيم سلولی سلولهای سرطانی برای تشکيل سلولهای بيشتر را دارد . سلولهايی که دارای چنين ظرفيت بالايی باشند اغلب تهاجمی تر بوده و رشد سريعتری نسبت به توده های باظرفيت تزايد سلولی کم دارند . بيماران مبتلا به سرطانهای با رشد  آهسته تر پيش آگهی بهتری دارند .

دانشمندان با استفاده از آزمايشهای سنجش سلولی ( flow cytometry ) که شامل اندازه گيری قطعه فاز S می باشد ( S-phase fragment measurment ) ظرفيت تزايد سلولی را تخمين می زنند . فاز S عبارت از درصدی از سلولهای سرطانی می باشد که در حال تقسيم هستند . احتمال عود در سرطانهايی که دارای ميزان بالاتری قطعه فاز S هستند بيشتر است .

* فعاليت ژن سرطان زا ( Oncogene ) : فعاليت اين ژن ( که باعث رشد غير طبيعی سلول می شود ) منجر به غير طبيعی شدن سلولهای  يا تبديل آنها به سلولهای طبيعي سرطانی می گردد . بيماران مبتلا به سرطانهايی که حاوی اين ژن بنام HER -2/neu ( ژن erbB-2 هم ناميده می شود ) هستند بيشتر در معرض خطر عود بيماری قرار دارند  . برخی مطالعات ارتباط بين اين ژن و مقاومت در برابر برخی داروهای ضد سرطان را مطرح کرده است ولی بهر حال نياز به تحقيق بيشتر در اين زمينه احساس می شود .

* درمان کمکی برای چه کسانی تجويز می شود ؟

اگر چه عوامل موثر در پيش آگهی ( رجوع به بالا ) اطلاعات مهمی را درباره احتمال عود بيماری بدست می دهد  ِ ولی اين عوامل قادر نيستند پزشکان را در اظهار نظر صريح در مورد اينکه چه بيمارانی با درمان اوليه بهبود می يابند و چه بيمارانی از درمان کمکی نقع می برند  ِ ياری رسانند  ِ هنگام تصميم گيری در مورد تجويز درمان کمکی برای سرطان پستان بايد شرايط بيمار، عوامل موثر در پيش آگهی ( که قبلا بحث شد ) وضعيت يائسگی بيمار( يعنی آيا زن وارد دوران يائسگی شده است ؟ )  ِ سلامت فرد و تمايلات شخصی بيمار را مد نظر قرار دارد . رهايی از اين روند پيچيده تصميم گيری تنها با مشورت با يک پزشک متخصص در درمان سرطان که اصطلاحا سرطان شناس  ( Oncologist ) ناميده می شود  ِ ميسر است . تحقيقات بالينی انجام شده حاکی از پيشرفتهايی در زمينه شناخت بيمارانی است که از درمان کمکی نفع می برند و همچنين شناخت  بيمارا نی که نيازی به اين درمان ندارند ( به سوال 8 رجوع شود ) .

5- چه زمانی درمان کمکی آغاز می شود ؟

معمولا درمان کمکی طی 6 هفته بعد از عمل جراحی آغاز می شود  ِ اگر درمان کمکی ديرتر از اين زمان آغاز شود پزشکان نمی توانند بفهمند که درمان کمکی تا چه اندازه در کاهش شانس عود بيماری موثر می باشد .

6- درمان کمکی چگونه داده می شود و چه مدت طول می کشد ؟

شيمی درمانی از طريق دهان و يا تزريق داخل رگ به بيمار داده می شود . در هر دو مورد دارو نهايتا وارد جريان خون شده و به تمام بدن می رسد . شيمی درمانی بصورت ادواری برای بيمار تجويز می شود يعنی دوره های درمان و متعاقب آن دوره های استراحت و تکرار مجدد اين دوره . اکثر بيماران درمان را بصورت سرپايي در بيمارستان و يامطب پزشک دريافت می کنند . شيمی درمانی کمکی معمولا 3 تا 6 ماه بطول می انجامد .

در هورمون درمانی کمکی  ِ تاموکسی فن از طريق دهان به بيمار داده می شود . تاموکسی فن وارد گردش خون شده و به تمام نقاط بدن می رسد ، اکثر خانمها اين دارو را هر روز برای مدت 5 سال دريافت می کنند ، تحقيقات نشان داده است که تجويز تاموکسی فن برای مدت بيش از 5 سال موثرتر از مصرف 5 ساله آن نخواهد بود ، در خانمهايی غير يائسه ممکن است برای مهار عملکرد تخمدان  ، هورمونها را بصورت تزريقی تجويز نمايند . بعنوان يک روش جايگزين می توان از عمل جراحی برداشتن تخمدانها استفاده کرد .

7- برخی از عوارض جانبی درمان کمکی چيست و چه کاری برای رفع آنها می توان انجام داد ؟ 

عوارض جانبی داروهای شيمی درمانی در درجه اول به نوع داروی مصرفی توسط بيمار بستگی دارد . البته در هر روش درمانی  ِ عوارض جانبی از فردی تا فرد ديگر متفاوت است ، عموما داروهای ضد سرطان روی سلولهايی که در حال تقسيم سلولی سريع هستند اثر می گذارند . اين حالت شامل سلولهای خونی که وظيفه مبارزه با عفونتها ، ايجاد انعقاد خون و حمل اکسيژن به بافتهای بدن را دارند ، نيز می شود . وقتی سلولهای خونی تحت تاثير داروهای ضد سرطان قرار می گيرند ، بيمار بيشتر مستعد گرفتن عفونت شده ، براحتی دچار خونريزی و کبودی می شود و حتی ممکن است نيروی کمتری در طی درمان و کمی بعد از آن داشته باشد . سلولهای فوليکول مو و نيز سلولهای دستگاه گوارش هم بسرعت تقسيم می شوند . در نتيجه بيمارانی که شيمی درمانی در يافت می کنند ممکن است موهايشان را از دست داده و عوارض ديگری نظير از بين رفتن اشتها ، تهوع  و استفراغ ، اسهال و يا زخمهای دهانی در آنها مشاهده شود . پزشکان برای کنترل تهوع و استفراغ ايجاد شده از شيمی درمانی اقدام به تجويز داروهای مناسب می نمايند ، همچنين پايش  بيمار( monitoring ) برای پيشگيری يا درمان ساير عوارض شيمی درمانی انجام می شود و اگر مشکل ادامه پيدا کرد حتی ممکن است دوز دارو و يا پروتکل درمانی را تغيير داد . علاوه بر اين پزشکان به خانمهايی که بدليل تعداد کم سلولهای خونی ، استعداد بيشتری در ابتلا به عفونت دارند ، توصيه می کنند از مکانهای شلوغ و يا افراد بيمار و سرماخورده پرهيز کنند .

عوارض جانبی ناشی از داروهای شيمی درمانی عموما کوتاه مدت است و معمولا در دوره های استراحت و يا کمی بعد از خاتمه درمان فروکش می کنند .

معمولا عوارض جانبی تاموکسی فن شبيه تعدادی از علائم دوران يائسگی است ، شايعترين اين عوارض شامل گرگرفتگی ، خروج ترشحات از واژن و تهوع می باشد ، البته همانطور که در برخی خانمها علائم يائسگی بروز نمی کند در برخی بيماران نيز که تاموکسی فن دريافت می کنند اين عوارض ديده نمی شود .

پزشکان ، بيمارانی را که تاموکسی فن می گيرند بدقت از نظر بروز عوارض جانبی تحت نظر قرار ميدهند ، خانمهايی که اين دارو به آنها داده می شود خصوصا اگر همراه با آن شيمی درمانی هم دريافت می کنند بيشتر در معرض خطر ايجاد لخته د ر رگها می باشند . خطر ايجاد لخته با تاموکسی فن مشابه خطر ايجاد آن در درمان جايگزين با استروژن می باشد . همچنين تاموکسی فن احتمال بروز خونريزيهای مغزی را افزايش می دهد .

در بين خانمهايی که سابقه عمل جراحی برداشتن رحم ( hysterectomy ) ندارند ، بهنگام دريافت تاموکسی فن خطر ايجاد سرطان آندومتر ( سرطان بافت مخاطی رحم ) و سارکومای رحم ( سرطان ديواره عضلانی رحم ) در آنها افزايش میابد . بيمارانيکه تاموکسی فن می گيرند حتما بايد از نظر معاينات منظم لگنی ، مرتب به پزشک خود مراجعه کنند و در صورت وجود درد لگنی و هر گونه خونريزی غير طبيعی واژن ، تحت معاينه دقيق قرار بگيرند مطالعات دقيق نشان داده است که منافع درمان کمکی در افزايش شانس بيمار برای بقاء ،  بيشتراز خطرات ناشی از عوارض آن  است . اما هنوز هم اين مسئله مهم است که خانمهای بيمار در مورد درمانی که می گيرند يا عوارض جانبی داروها توسط پزشک و يا مراکز مراقبت سلامتی آگاه شوند .